Choroby sercowo-naczyniowe są najczęstszą przyczyną zgonów w Polsce i na świecie. Dobra wiadomość jest taka, że większość czynników ryzyka jest modyfikowalna — oznacza to, że możesz podjąć konkretne kroki, aby zmniejszyć swoje ryzyko. Pierwszym krokiem jest jego ocena.
Główne czynniki ryzyka kardiologicznego
Europejskie Towarzystwo Kardiologiczne (ESC) wyróżnia czynniki ryzyka modyfikowalne i niemodyfikowalne:
- Niemodyfikowalne: wiek, płeć (mężczyźni mają wyższe ryzyko), obciążenie genetyczne (zawał u ojca przed 55. lub matki przed 65. rokiem życia)
- Modyfikowalne: nadciśnienie tętnicze, palenie tytoniu, poziom cholesterolu LDL, cukrzyca, otyłość, brak aktywności fizycznej, dieta, stres przewlekły
Najsilniejszymi indywidualnymi czynnikami ryzyka są: palenie tytoniu, nadciśnienie i wysoki LDL. Ich współwystępowanie mnoży — a nie sumuje — ryzyko.
Skala SCORE2 — jak ocenić ryzyko?
Skala SCORE2 (Systematic COronary Risk Estimation 2) jest aktualnym standardem ESC (2021) do oceny 10-letniego ryzyka śmiertelnego lub nieśmiertelnego zdarzenia sercowo-naczyniowego u osób bez wcześniejszych chorób serca (prewencja pierwotna).
SCORE2 uwzględnia:
- Wiek i płeć
- Skurczowe ciśnienie tętnicze (SBP)
- Stężenie cholesterolu nie-HDL (lub cholesterolu całkowitego i HDL)
- Status palenia tytoniu
Wynik interpretuje się według kategorii wiekowych:
- Wiek 40–49 lat: ryzyko niskie <2,5%, umiarkowane 2,5–7,5%, wysokie ≥7,5%
- Wiek 50–69 lat: ryzyko niskie <5%, umiarkowane 5–10%, wysokie ≥10%
- Wiek 70+ lat: ryzyko niskie <7,5%, umiarkowane 7,5–15%, wysokie ≥15%
Ciśnienie tętnicze — kluczowy czynnik
Nadciśnienie tętnicze (SBP ≥ 140 mmHg lub DBP ≥ 90 mmHg) dotyczy ok. 10 milionów Polaków i jest jednym z najbardziej niedodiagnozowanych stanów. Każde 10 mmHg wzrostu skurczowego ciśnienia powyżej normy zwiększa ryzyko udaru o ok. 30% i zawału serca o ok. 20%.
- Optymalne ciśnienie: poniżej 120/80 mmHg
- Normalne: 120–129 / 80–84 mmHg
- Wysokie normalne: 130–139 / 85–89 mmHg
- Nadciśnienie stopień 1: 140–159 / 90–99 mmHg
- Nadciśnienie stopień 2: ≥160 / ≥100 mmHg
Cholesterol LDL — cel terapeutyczny
Docelowe wartości LDL według ESC 2021 zależą od kategorii ryzyka:
- Ryzyko niskie: LDL <3,0 mmol/l (116 mg/dl)
- Ryzyko umiarkowane: LDL <2,6 mmol/l (100 mg/dl)
- Ryzyko wysokie: LDL <1,8 mmol/l (70 mg/dl)
- Ryzyko bardzo wysokie (przebyty zawał, udar): LDL <1,4 mmol/l (55 mg/dl)
Co możesz zrobić, aby zmniejszyć ryzyko?
- Rzucenie palenia: zmniejsza ryzyko sercowo-naczyniowe o 30–50% już w ciągu 1–5 lat
- Aktywność fizyczna: 150 minut tygodniowo umiarkowanego cardio obniża ciśnienie o ok. 5 mmHg i LDL o ok. 0,2 mmol/l
- Dieta śródziemnomorska: zmniejsza ryzyko zdarzeń sercowo-naczyniowych o ok. 30% (badanie PREDIMED)
- Kontrola ciśnienia: leczenie nadciśnienia zmniejsza ryzyko udaru o 35–40% i zawału o 20–25%
- Statyny: każde obniżenie LDL o 1 mmol/l zmniejsza ryzyko zdarzeń sercowych o ok. 22%
Kalkulator ryzyka kardiologicznego Liczbnik
Nasz kalkulator ryzyka sercowego szacuje Twoje 10-letnie ryzyko według metodologii SCORE2 i podaje spersonalizowane rekomendacje dotyczące stylu życia i konieczności konsultacji lekarskiej.
Oceń swoje ryzyko: Kalkulator ryzyka sercowego →