Gdy kontrahent lub dłużnik nie płaci w terminie, wierzycielowi należą się odsetki ustawowe za opóźnienie. To rekompensata za to, że pieniądze nie wpłynęły na czas. Wielu osobom obliczenie odsetek wydaje się skomplikowane, choć w praktyce sprowadza się do jednego prostego wzoru. W tym artykule pokazujemy krok po kroku, jak policzyć należne odsetki i kiedy w ogóle przysługują.
Czym są odsetki ustawowe za opóźnienie?
Odsetki za opóźnienie to świadczenie, którego wierzyciel może domagać się od dłużnika, jeśli ten spóźnia się ze spłatą zobowiązania pieniężnego — niezależnie od tego, czy poniósł z tego tytułu jakąkolwiek szkodę. Podstawą jest art. 481 Kodeksu cywilnego. Wystarczy, że minął termin zapłaty, by zacząć naliczać odsetki.
Trzeba odróżnić dwa rodzaje odsetek: odsetki kapitałowe (za korzystanie z cudzego kapitału, np. w pożyczce) oraz odsetki za opóźnienie (sankcja za niedotrzymanie terminu). W tym artykule mowa o tych drugich.
Jaka jest stopa odsetek ustawowych?
Stopa odsetek ustawowych za opóźnienie nie jest stała — zależy od stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego, do której dodaje się ustawowy mnożnik (5,5 punktu procentowego dla odsetek zwykłych za opóźnienie). Stopa ta zmienia się wraz z decyzjami Rady Polityki Pieniężnej, dlatego za różne okresy mogą obowiązywać różne wartości.
W transakcjach handlowych między przedsiębiorcami obowiązuje wyższa, odrębna stopa odsetek za opóźnienie w transakcjach handlowych. To ważne rozróżnienie — przedsiębiorca dochodzący zapłaty od firmy często liczy odsetki według wyższej stawki.
Wzór na odsetki za opóźnienie
Obliczenie opiera się na prostym wzorze:
- Odsetki = kwota zaległości × stopa procentowa × liczba dni opóźnienia ÷ 365
- kwota zaległości — niezapłacona suma (kapitał)
- stopa procentowa — roczna stopa odsetek za opóźnienie obowiązująca w danym okresie
- liczba dni — od dnia następnego po terminie płatności do dnia faktycznej zapłaty
Przykład krok po kroku
Załóżmy, że kontrahent miał zapłacić 10 000 zł do 1 marca, a uregulował należność dopiero po 90 dniach. Przyjmijmy roczną stopę odsetek za opóźnienie na poziomie 11%.
- Kwota zaległości: 10 000 zł
- Liczba dni opóźnienia: 90
- Odsetki: 10 000 × 11% × 90 ÷ 365 = 271,23 zł
Gdyby okres opóźnienia obejmował zmianę stopy procentowej (np. RPP obniżyła stopy w trakcie), należy podzielić obliczenie na okresy z różnymi stawkami i zsumować wyniki.
Od kiedy liczy się opóźnienie?
Bieg odsetek rozpoczyna się od dnia następującego po terminie wymagalności. Jeśli termin nie był z góry oznaczony, dłużnik popada w opóźnienie po wezwaniu do zapłaty. Dlatego w obrocie warto zawsze wystawiać wezwanie z konkretną datą — to ono wyznacza początek naliczania.
O czym pamiętać
- Odsetki przysługują z mocy prawa — nie trzeba ich zastrzegać w umowie.
- Strony mogą umówić się na odsetki wyższe (umowne), ale nie wyższe niż odsetki maksymalne.
- Roszczenie o odsetki również się przedawnia (co do zasady po 3 latach).
- W razie sporu sąd zasądza odsetki na wniosek wierzyciela — warto je wskazać w pozwie.
Stan prawny na 2026 rok. Stopy odsetek zmieniają się wraz z decyzjami RPP — przed dochodzeniem roszczenia sprawdź aktualne przepisy i obowiązujące stawki.
Policz odsetki za swój okres opóźnienia: Kalkulator odsetek ustawowych →