Przedawnienie to instytucja prawa cywilnego, która po upływie określonego czasu pozbawia wierzyciela możliwości skutecznego dochodzenia roszczenia przed sądem. Ważne: dług nie znika — istnieje nadal jako tzw. zobowiązanie naturalne, ale dłużnik może skutecznie uchylić się od jego spłaty, podnosząc zarzut przedawnienia.
Ogólne terminy przedawnienia w Polsce
Po nowelizacji Kodeksu cywilnego z 2018 r. obowiązują następujące terminy:
- 6 lat — ogólny termin dla roszczeń majątkowych (art. 118 k.c.).
- 3 lata — roszczenia związane z prowadzeniem działalności gospodarczej oraz roszczenia o świadczenia okresowe (np. czynsz, raty kredytu, alimenty).
- 2 lata — roszczenia z umowy sprzedaży konsumenckiej, roszczenia z umowy o dzieło, roszczenia agenta.
- 1 rok — roszczenia z umowy zlecenia, roszczenia z rękojmi za wady (przy niektórych umowach).
- 6 miesięcy — roszczenia z umowy przewozu.
Kiedy biegnie termin przedawnienia?
Co do zasady, termin przedawnienia rozpoczyna bieg od dnia wymagalności roszczenia — czyli od dnia, w którym wierzyciel mógł po raz pierwszy żądać spełnienia świadczenia (np. od dnia upływu terminu płatności na fakturze). Koniec terminu przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, w którym termin upływa (zasada wprowadzona nowelizacją 2018 r.).
Co przerywa lub zawiesza przedawnienie?
Bieg przedawnienia zostaje przerwany m.in. przez:
- Wniesienie pozwu lub wniosku o zawezwanie do próby ugodowej.
- Uznanie długu przez dłużnika (wyraźne lub dorozumiane, np. prośba o rozłożenie na raty).
- Wszczęcie mediacji.
Po przerwaniu termin biegnie od nowa. Bieg może zostać zawieszony m.in. gdy roszczenie przysługuje osobie małoletniej wobec rodzica (do czasu usamodzielnienia) lub gdy działanie siły wyższej uniemożliwia dochodzenie roszczenia.
Skutki przedawnienia — co dzieje się po upływie terminu?
Po przedawnieniu roszczenia:
- Sąd nie może uwzględnić przedawnienia z urzędu w sporach między przedsiębiorcami — dłużnik musi podnieść zarzut przedawnienia.
- W sprawach z udziałem konsumenta sąd uwzględnia przedawnienie z urzędu (zmiana wprowadzona w 2018 r.) — sąd sam sprawdza, czy roszczenie jest przedawnione.
- Dobrowolna spłata przedawnionego długu jest ważna i nie można jej następnie odzyskać jako nienależnego świadczenia.
- Dług może nadal widnieć w Biurze Informacji Gospodarczej (BIG) lub BIK aż do jego wykreślenia (co do zasady 5 lat od wymagalności w BIK).
Przykład obliczenia przedawnienia
Faktura z terminem płatności 15 marca 2020 r. dotyczy usługi świadczonej przez firmę (termin 3 lata). Przedawnienie upływa z końcem roku, w którym mija termin 3 lat: 31 grudnia 2023 r. Po tej dacie dłużnik-konsument nie może być skutecznie pozwany, a sąd oddali powództwo z urzędu.
Skorzystaj z kalkulatora przedawnienia, aby wyliczyć dokładną datę przedawnienia Twojego roszczenia.
FAQ — najczęstsze pytania
Czy windykator może żądać zapłaty przedawnionego długu?
Może wysyłać wezwania, ale nie może skutecznie dochodzić roszczenia przed sądem, jeśli minął termin przedawnienia (w sprawach konsumenckich sąd oddali powództwo z urzędu).
Czy uznanie długu resetuje termin przedawnienia?
Tak — każde uznanie długu (nawet prośba o odroczenie spłaty) przerywa bieg przedawnienia i termin zaczyna biec od nowa.
Kiedy dług znika z BIK?
Dane w BIK są usuwane po 5 latach od wymagalności długu (jeśli nie był spłacany) lub wcześniej na wniosek, gdy zobowiązanie wygasło.
Czy przedawnienie dotyczy alimentów?
Tak — poszczególne raty alimentacyjne przedawniają się po 3 latach. Jednak tytuł wykonawczy (np. wyrok zasądzający alimenty) może być egzekwowany przez 6 lat.
Wyniki orientacyjne. Nie stanowią porady prawnej — skonsultuj z adwokatem lub radcą prawnym.