Artykuł ma charakter informacyjny. Zasady wypłaty dodatkowych rocznych świadczeń dla emerytów i rencistów ustala odrębna ustawa uchwalana każdego roku — szczegóły warto zweryfikować na stronie ZUS przed planowanym terminem wypłaty.
Czternasta emerytura to dodatkowe roczne świadczenie pieniężne dla emerytów i rencistów, wypłacane niezależnie od trzynastej emerytury. W przeciwieństwie do trzynastki, czternastka nie przysługuje każdemu w pełnej wysokości — jej kwota zależy od dochodu z podstawowego świadczenia emerytalno-rentowego.
Komu przysługuje czternasta emerytura
Świadczenie przysługuje osobom, które na dzień ustalony w ustawie o dodatkowym rocznym świadczeniu pieniężnym mają prawo do jednego ze świadczeń długoterminowych z ZUS lub KRUS, m.in.:
- emerytury (w tym pomostowej i częściowej),
- renty z tytułu niezdolności do pracy,
- renty rodzinnej,
- renty socjalnej,
- świadczenia i zasiłku przedemerytalnego,
- nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego.
Próg dochodowy i zasada złotówka za złotówkę
Czternastka nie jest świadczeniem jednolitym kwotowo dla wszystkich. Zasady wypłaty w 2026 roku są następujące:
- Osoby, których świadczenie podstawowe (emerytura, renta) nie przekracza 2900 zł brutto miesięcznie, otrzymują czternastkę w pełnej wysokości, równej kwocie minimalnego wynagrodzenia — w 2026 roku to 4666 zł brutto.
- Powyżej progu 2900 zł czternastka jest stopniowo zmniejszana zgodnie z zasadą „złotówka za złotówkę" — każda złotówka świadczenia ponad próg pomniejsza czternastkę o złotówkę.
- Po przekroczeniu określonego pułapu świadczenia (sumy progu i pełnej kwoty czternastki) dodatkowe świadczenie w danym roku nie przysługuje w ogóle.
Przykład liczbowy
Pani Krystyna pobiera emeryturę w wysokości 3400 zł brutto miesięcznie. Ponieważ przekracza próg 2900 zł o 500 zł, jej czternastka zostaje pomniejszona o tę nadwyżkę: 4666 zł − 500 zł = 4166 zł brutto.
Pan Zenon pobiera emeryturę 2600 zł brutto — poniżej progu 2900 zł. Otrzymuje więc czternastkę w pełnej wysokości 4666 zł brutto, mimo że jego świadczenie podstawowe jest niższe niż u Pani Krystyny.
Termin wypłaty
Czternasta emerytura wypłacana jest zwykle we wrześniu danego roku, razem z bieżącym świadczeniem emerytalno-rentowym, bez konieczności składania odrębnego wniosku — ZUS i KRUS naliczają ją z urzędu na podstawie danych o wysokości pobieranego świadczenia.
Czternastka a podatek i składka zdrowotna
Czternasta emerytura, podobnie jak świadczenie podstawowe, podlega opodatkowaniu PIT oraz potrąceniu składki zdrowotnej na zasadach właściwych dla emerytur i rent. W praktyce oznacza to, że kwota netto wypłacona na konto jest niższa niż kwota brutto wskazana w decyzji.
Sprawdź prognozę swojego świadczenia emerytalnego: Kalkulator waloryzacji emerytury →
Najczęstsze pytania o czternastą emeryturę
Czy trzeba złożyć wniosek o czternastą emeryturę?
Nie, ZUS i KRUS wypłacają świadczenie z urzędu na podstawie danych o pobieranej emeryturze lub rencie, bez konieczności składania odrębnego wniosku przez świadczeniobiorcę.
Czy czternastka przysługuje osobom pobierającym rentę socjalną?
Tak, renta socjalna jest jednym ze świadczeń uprawniających do czternastej emerytury, na tych samych zasadach progu dochodowego i redukcji „złotówka za złotówkę" co pozostałe świadczenia długoterminowe.
Czy czternastka jest wypłacana co roku automatycznie?
Wypłata czternastej emerytury nie jest świadczeniem stałym zapisanym raz na zawsze w ustawie emerytalnej — co roku decyzję o jej przyznaniu i szczegółowych zasadach (m.in. wysokości progu dochodowego) podejmuje odrębna ustawa uchwalana przez Sejm.
Czy osoba pobierająca dwa świadczenia (np. emeryturę i rentę rodzinną) otrzyma dwie czternastki?
Nie, czternastka przysługuje raz na osobę, niezależnie od liczby pobieranych świadczeń — do progu dochodowego bierze się pod uwagę łączną wysokość świadczenia wypłacanego danej osobie.
Czy czternastka podlega zajęciu komorniczemu?
Co do zasady dodatkowe roczne świadczenia pieniężne korzystają z ograniczonej ochrony przed egzekucją na zasadach zbliżonych do świadczenia podstawowego, jednak szczegóły warto zweryfikować z komornikiem prowadzącym postępowanie w konkretnej sprawie.
Czy emeryci mieszkający za granicą też otrzymują czternastkę?
Osoby pobierające polskie świadczenie emerytalno-rentowe, wypłacane na podstawie polskich przepisów niezależnie od miejsca zamieszkania, co do zasady zachowują prawo do dodatkowych świadczeń rocznych na tych samych zasadach co osoby mieszkające w Polsce, o ile ustawa tego nie wyłącza.
Czy czternastka wlicza się do dochodu przy ustalaniu prawa do innych świadczeń (np. 800+)?
Świadczenia jednorazowe lub okresowe o charakterze socjalnym bywają wyłączane z katalogu dochodów uwzględnianych przy ustalaniu prawa do innych świadczeń — szczegółowe zasady każdego programu (np. 800+, dodatek mieszkaniowy) określają jego odrębne przepisy.
Co się stanie, jeśli emeryt zmarł przed wypłatą czternastki?
Jeśli prawo do świadczenia powstało przed śmiercią emeryta zgodnie z ustawą, niewypłacona kwota może zostać wypłacona osobom uprawnionym do dochodzenia niewypłaconych świadczeń po zmarłym, na zasadach analogicznych do świadczenia podstawowego.
Czy czternastka różni się kwotą co roku?
Tak, pełna kwota czternastki jest zwykle powiązana z wysokością najniższej emerytury lub minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w danym roku, więc zmienia się razem z coroczną waloryzacją i wzrostem płacy minimalnej.
Czy próg dochodowy 2900 zł jest taki sam dla wszystkich świadczeń objętych czternastką?
Co do zasady tak — próg i zasada „złotówka za złotówkę" dotyczą jednolicie emerytur, rent z tytułu niezdolności do pracy, rent rodzinnych i pozostałych świadczeń z katalogu ustawowego, choć szczegółową wysokość progu na dany rok określa każdorazowo ustawa o dodatkowym rocznym świadczeniu pieniężnym.