Opóźnienie w zapłacie faktury, zwrot długu czy niezapłacony wyrok sądowy — we wszystkich tych przypadkach wierzyciel ma prawo do odsetek za opóźnienie. Polskie prawo rozróżnia kilka rodzajów odsetek, a ich wysokość jest bezpośrednio powiązana ze stopą referencyjną NBP.
Rodzaje odsetek w prawie polskim
Prawo cywilne i handlowe w Polsce wyróżnia trzy główne kategorie:
- Odsetki ustawowe (art. 359 k.c.): stosowane jako wynagrodzenie za korzystanie z cudzego kapitału, gdy strony nie umówiły się inaczej. Wynoszą: stopa referencyjna NBP + 3,5 pp.
- Odsetki ustawowe za opóźnienie (art. 481 k.c.): należne wierzycielowi za każdy dzień zwłoki w spełnieniu świadczenia pieniężnego. Wynoszą: stopa referencyjna NBP + 5,5 pp.
- Odsetki za opóźnienie w transakcjach handlowych (ustawa z 8.03.2013): dotyczą stosunków B2B. Wynoszą: stopa referencyjna NBP + 10 pp (lub 11 pp dla podmiotów publicznych jako dłużników).
Stopa referencyjna NBP w 2026 roku
Stopa referencyjna NBP na 2026 rok wynosi 5,75% (po cięciach stóp z przełomu 2025/2026). Wpływa to bezpośrednio na wysokość odsetek:
- Odsetki ustawowe: 5,75% + 3,5% = 9,25% rocznie
- Odsetki ustawowe za opóźnienie: 5,75% + 5,5% = 11,25% rocznie
- Odsetki transakcje handlowe: 5,75% + 10% = 15,75% rocznie
Jak obliczyć odsetki — wzór
Odsetki oblicza się metodą proporcjonalną (odsetki proste):
- Odsetki = Kwota główna × Stopa roczna × Liczba dni opóźnienia / 365
Przykład: faktura na 15 000 zł niezapłacona przez 45 dni, odsetki za opóźnienie w transakcjach handlowych (15,75%):
- 15 000 × 0,1575 × 45 / 365 = 292,12 zł
Naliczanie odsetek rozpoczyna się od dnia następnego po terminie płatności.
Maksymalne odsetki — ograniczenie ustawowe
Kodeks cywilny wprowadza odsetki maksymalne: nie mogą one przekroczyć dwukrotności odsetek ustawowych za opóźnienie. W 2026 roku maksymalna stawka wynosi zatem 22,50% (2 × 11,25%).
Postanowienia umowy ustalające odsetki wyższe niż maksymalne są nieważne — obowiązuje stawka ustawowa.
Rekompensata za koszty odzyskiwania należności
W stosunkach B2B (transakcje handlowe) wierzycielowi przysługuje dodatkowo zryczałtowana rekompensata za koszty odzyskiwania należności:
- 40 EUR — gdy dług nie przekracza 5 000 PLN
- 70 EUR — gdy dług mieści się w przedziale 5 001–50 000 PLN
- 100 EUR — gdy dług przekracza 50 000 PLN
Rekompensata ta należy się bez wezwania — automatycznie z momentem opóźnienia w płatności.
Kalkulator odsetek ustawowych Liczbnik
Nasz kalkulator odsetek ustawowych oblicza należne odsetki dla wszystkich trzech typów — wystarczy podać kwotę długu, datę wymagalności i datę spłaty. Narzędzie automatycznie uwzględnia aktualne stopy obowiązujące w każdym dniu opóźnienia.
Oblicz odsetki: Kalkulator odsetek ustawowych 2026 →