„Trzynastka" to jedno z najbardziej rozpoznawalnych świadczeń w polskim systemie zatrudnienia. Czternastka jest zjawiskiem nowszym, wprowadzonym jako świadczenie jednorazowe dla emerytów i rencistów. Wyjaśniamy, komu i kiedy przysługują oba świadczenia oraz jak się je oblicza i opodatkowuje.
Trzynastka — dla kogo i na jakich zasadach?
Trzynaste wynagrodzenie (dodatkowe wynagrodzenie roczne) przysługuje pracownikom sfery budżetowej — zatrudnionym w jednostkach finansowanych lub dofinansowywanych z budżetu państwa lub budżetów jednostek samorządu terytorialnego. Dotyczy to m.in. nauczycieli, pracowników urzędów, szpitali publicznych, policji, wojska i administracji publicznej.
Podstawę prawną stanowi ustawa z 12 grudnia 1997 r. o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej. Pracownicy prywatnych firm nie mają ustawowego prawa do trzynastki — choć pracodawca może ją wprowadzić dobrowolnie w regulaminie wynagradzania lub układzie zbiorowym.
Jak liczy się trzynastka?
Trzynastka wynosi 8,5% wynagrodzenia otrzymanego przez pracownika w ciągu roku kalendarzowego, z uwzględnieniem wynagrodzenia urlopowego i niektórych innych składników.
Warunki nabycia prawa:
- Przepracowanie co najmniej 6 miesięcy w danym roku kalendarzowym u tego samego pracodawcy — w pełnym wymiarze prawa do pełnej trzynastki
- Poniżej 6 miesięcy: prawo do trzynastki proporcjonalnej do przepracowanego okresu
- Wyjątek: pracownik może nabyć prawo do pełnej trzynastki mimo krótszego okresu zatrudnienia np. w przypadku korzystania z urlopu macierzyńskiego, wychowawczego czy choroby
Trzynastka — przykład obliczenia
Nauczyciel z rocznym wynagrodzeniem zasadniczym 72 000 zł brutto:
- Trzynastka brutto: 72 000 × 8,5% = 6 120 zł brutto
- Trzynastka podlega normalnym zasadom opodatkowania i składkom ZUS — traktowana jest jako dodatkowe wynagrodzenie za dany miesiąc wypłaty
- Orientacyjne netto (przy 12% PIT, standard): ok. 4 450 zł netto
Trzynastka jest wypłacana nie później niż do 31 marca roku następującego po roku, za który przysługuje.
Czternastka — nowe świadczenie dla emerytów i rencistów
Czternasta emerytura to świadczenie wprowadzone w 2021 roku, wypłacane corocznie emerytom i rencistom ze środków budżetu państwa. Nie dotyczy pracowników — to dodatkowe świadczenie emerytalne wypłacane przez ZUS lub KRUS.
W 2026 roku czternastka:
- Przysługuje w pełnej kwocie (równej minimalnemu wynagrodzeniu, czyli 4 666 zł brutto) osobom, których świadczenie emerytalne lub rentowe nie przekracza 2 900 zł brutto miesięcznie
- Powyżej tego progu — czternastka jest stopniowo redukowana (zasada „złotówka za złotówkę")
- Jest w pełni opodatkowana i podlega składce zdrowotnej tak samo jak emerytura
Opodatkowanie trzynastki i czternastki
Oba świadczenia są traktowane jak standardowe wynagrodzenie — podlegają:
- Składkom ZUS (trzynastka) lub tylko składce zdrowotnej (czternastka dla emerytów)
- Zaliczce na podatek PIT wg skali 12%/32%
- Kwocie zmniejszającej podatek (jeśli złożono PIT-2 lub ekwiwalent)
Trzynastka może „wcisnąć" pracownika w drugi próg podatkowy — jeśli suma rocznych zarobków przekroczy 120 000 zł, od nadwyżki zostanie naliczony PIT 32%.
Sprawdź, ile wyniesie Twoja trzynastka netto: Kalkulator wynagrodzeń 2026 →